Polemika: Most Piłsudskiego strategiczny dla Polski

Możliwe były dwa rozwiązania: budowa w Toruniu nowego mostu lub przeniesienie do Torunia "zbędnego" mostu spod Opalenia. Marszałek Piłsudski opowiedział się za tym drugim scenariuszem

Z uwagą przeczytałem bardzo interesujący artykuł Bartosza Gondka "Mostowa wędrówka" w "Gazecie Wyborczej" (18 listopada br.). Osobliwa historia mostu pod Opaleniem jest mi znana, gdyż prowadziłem na ten temat badania w archiwach związane z tematem, jakim zajmuje się jako historyk ("Komunikacja kolejowa, drogowa i wodna w stosunkach polsko-niemieckich w latach 1918-1939"). W tym miejscu czuję się w obowiązku zaznaczyć, że autor nie ustrzegł się pewnej nieścisłości. Decyzji o przeniesieniu mostu nie podjęło Ministerstwo Robót Publicznych (które nawet nie było właścicielem przeprawy - most znajdował się w gestii Ministerstwa Komunikacji), lecz Józef Piłsudski jako Generalny Inspektor Sił Zbrojnych. W tym kontekście nadanie mu później - wbrew woli mieszkańców Torunia - imienia Józefa Piłsudskiego wydaje się jak najbardziej uzasadnione. Wydaje się również, że - jeśli nawet decyzję podjęłoby Ministerstwo Robót Publicznych - nie zostałaby ona wykonana tak konsekwentnie, tym bardziej że doprowadziło to do zatargu z Niemcami.

Rozbiórkę mostu pod Opaleniem jako konieczną ze względu na obronność państwa rozważano w Sztabie Generalnym co najmniej od lipca 1926 r. Główną przesłanką był niekorzystny przebieg granicy z Niemcami na Pomorzu. "Korytarz" prowadzący do morza był wąski i trudny do obrony, a most stanowił jedyną na kilkudziesięciokilometrowym odcinku Wisły "bramę", która - w razie wybuchu wojny - ułatwiłaby wojskom niemieckim opanowanie Pomorza od strony Prus Wschodnich. Bliższe wyjaśnienia w tej kwestii przynosi jeden z raportów Sztabu Generalnego z marca 1927 r.: "O ile most ten z punktu widzenia istniejących potrzeb ruchu granicznego - jest zbędny, to z punktu widzenia działań i zamierzeń operacyjnych jest co najmniej niepożądany i dlatego Oddział III Szt. Gen. wystąpił z propozycją zniesienia go w Opaleniu i przeniesienia do Torunia".

Nieco wcześniej, w lutym 1927 r., Józef Piłsudski, jako Generalny Inspektor Sił Zbrojnych, w piśmie do Dowódcy Okręgu Korpusu nr VIII, stwierdził, że w Toruniu liczba przepraw przez Wisłę jest zbyt mała z wojskowego punktu widzenia. Możliwe były dwa rozwiązania: budowa w Toruniu nowego mostu lub przeniesienie do Torunia "zbędnego" mostu spod Opalenia. Marszałek opowiedział się za tym drugim scenariuszem.

"Wobec bardzo wielkiej pilności tej sprawy ze względu na pierwszorzędne jej znaczenie mobilizacyjne, proponuję przeniesienie mostu kolejowego z Opalenia do Torunia".

Rozpoczęcie rozbiórki mostu wywołało nacechowaną emocjonalnie kampanię propagandową ze strony Niemiec, skierowaną na arenę międzynarodową. Mówiono w niej o "niszczeniu niemieckiej kultury" i "izolowaniu Prus Wschodnich od Niemiec", chociaż ten argument był chybiony, gdyż most nie służył w ogóle ruchowi tranzytowemu, który odbywał się m.in. przez Tczew. Symboliczny wydźwięk "burzenia mostu" bez względu na to, jakie były tego powody, był niezwykle nośny i wymowny. Polska musiała się w tej sytuacji jawić jako państwo, które nie szuka porozumienia z zachodnim sąsiadem i zamiast (przynajmniej symbolicznie) mosty budować - niszczy je. Zgodnie z koronnym polskim kontrargumentem, który miał uzasadniać przeniesienie mostu do Torunia, miało to być rozwiązanie tańsze niż budowa nowego mostu w Toruniu. Jak się okazało, niekoniecznie. Ostateczne koszty przedsięwzięcia wyniosły 15 mln zł i były podobne jak w wypadku budowy w latach 30. XX wieku nowych mostów na Wiśle w Płocku i Włocławku, które miały zbliżone rozmiary. Kolejowo-drogowy most w Płocku również kosztował ok. 15 mln zł i został zbudowany w ciągu dwóch i pół roku, wobec ponad sześciu lat w wypadku mostu toruńskiego. Rozwiązanie, które miało być szybciej doprowadzić do celu, zajęło więcej czasu.



Tytuł od redakcji

Artykuł Bartosza Gondka "Mostowa wędrówka" na torun.gazeta.pl